Umthunywa
 HomeNewsSportBusinessEntertainmentOpinion & AnalysisForeign 
Umthunywa

Umthunywa

OlweSihlanu, Nkwenkwezi 21, 2010

 Entertainment

UmthunywaMake this your home page

 In This Section

Umqondisi weSadalala Amajekete . . .

NguNkosilathi Sibanda




“Iqhwawe lifela ebuqhaweni balo, lami ngizafela kwezemidlalo”
La ngamazwi womqondisi weqembu leSadalala Amajekete uPeter Dube owaziwa ngabanengi kwezokuthokozisa ngelithi, “Chingu”.
UDube uqondisa inhlelo zemidlalo, imgido lomculo kuqembu leSadalala Amajekete elake ladla ubhedu ngokuphawula imidlalo yesintu emsakazweni ka-Radio 2 lo Radio 4.
Lamuhlanje silethulela uDube yena ozakhuluma ngempilo yeqembu leSadalala Amajekete kanye lokuchaza ukuba babecatshe ngaphi isikhathi sonke lesi.
Okulandelayo yingxoxo phakathi kukaChingu loNkosilathi.
Nkosilathi: Abanye abalandeli bezemidlalo yesintu sebakukhohlwa, tshela uzulu ukuthi wena ungubani.
Dube: Abangikhohlwanga kodwa bayazibuza ukuthi ngingaphi. Mina nginguPeter Dube olilunga elidala leqembu leSadalala Amajekete njalo ngingumqondisi walo.
Ngileminyaka elitshumi lasithupha ngisenza imidlalo lemgido yesintu ngiphakathi kweSadalala lokusebenza lamanye amaqembu iZimbabwe yonke.
Ngiyesaba ukutsho iminyaka yami ngoba sengikhulile kodwa ngazalwa ngeminyaka yama 1970s, abadala besalwela inkululeko. Ngafunda ezikolo zeMakhandeni Primary le Secondary okuyilapho engafundiswa ngobuciko bezemidlalo.
Thina safunda kuseselababalisi kuzwa ngoba ezemidlalo kwakulugwalo olufundwayo lubizwa ngokuthi yi-drama. Ngahle ngabalothando kwezemidlalo yesintu ngisesengumfana omncane.
Nkosilathi: Kungani bekubiza Chingu?
Dube: Kwakulibizo engaliphiwa ngingumlingiswa komunye umdlalo lapho okwakulenkosi eyabizwa ngokuthi Chingu. Abalandeli bethu emalokitshini kanye laseZambia basebengibiza ngalo, lakhula ibizo leli kuze kube lakhathesi.
Nkosilathi: Chasisa kabanzi imbali yokusungulwa kweSadalala Amajekete kanye lokuthi wena wawusenzani ngalesi sikhathi.
Dube: Kulungile mfowethu. Iqembu leSadalala lasungulwa ngomnyaka ka1990 elokitshini leMakhandeni. Ngisalikhumbula lalelo langa ngoba kwakumhlaka 11 kuNcwabakazi. Kwabayikuqala kweqembu elazimisela ukukhankasela umculo, umgido lemidlalo yesintu, sihlose ukubuyisela ubuntu emadolobheni. Ngaleso sikhathi sasingamalunga ayi 20, sikhokhelwa ngumfowethu osewasitshiyayo uClever Chimwanza.
Lakhula iqembu lathola usekelo ikakhulu lapho sesizwakala kuRadio 2 ngoLwesithathu emini siphawula umdlalo wethu u-Heyi wena!
Ukuphuma kuRadio kwakumangalisa ngeminyaka yama-1990s ngoba lathi sasithwala nzima ukuthi sizilalele ngenxa yokuthi sasingela mawayilesi. Yaphakama iSadalala ngomnyaka ka1995 yasebenzelana lendlu ye Amakhosi Theatre, ikhansili yakoBulawayo kanye lezinye inhlanganiso ezizimele zodwa.
Nkosilathi: Manje ibizo elithi Amajekete lavela ngapha?
Dube: Ibizo leli ukulifaka kwethu ngingathi kufana lembali yabohulumende bomanyano ngoba kuthe ngemva kokunanzelela ukuba sekulelinye iqembu eMakhandeni elalisenza umsebenzi onjengowethu, sakubona kufanele ukuthi sihlangane leqembu leli elalibizwa ngokuthi ngamaJekete.
Sasingabangane abakhulu sibili ngoba akuzange kubelomsindo ekuthini sihlanganise amabizo sithi yiSadalala Amajekete. Lokho kwenza ukuthi iqembu libelikhulu lenelise ukwenza okutshiyeneyo. Saqalisa ukutshaya imigido efana lomtshomgoyi lesitshikitsha. Imigido sayihlanganisa le-theatre abalandeli bethu basikhonza ngoba sibaphakulela ubungcitshi bezemidlalo ethokozisayo.
Nkosilathi: Ngesikhathi lesi beliphila ngezemidlalo kuphela?
Dube: Sasiphila kuhle, ezemidlalo sezibhadala ngcono sibili. Kwakuyisikhathi seESAP nxa wawusuzelwe ngeminyaka leya kodwa kwakungafani lakhathesi, sasibancinyane ngakho lemali esasiyithola yayisenela kwesinye izikhathi ngoba sasithenga izinkwa, uchago lesitshebo singabafana abasanda ukuqeda isikolo.
Kwakuvele kungumsebenzi wethu wansukuzonke. Abanye abangane bethu eMakhandeni nxa babesiya emsebenzini yabo ekuseni, lathi sasiphambana labo sisiya kowethu e-hall.
Lakhathesi mina angiqhatshwanga kodwa lokhe ngiphila ngikhulisa imuli yami.
Nkosilathi: ISadalala ike yanyamalala, kungaziwa ukuthi licatshe ngaphi. Belisenzani leliqembu?
Dube: Ukulahlekelwa ngamalunga ethu kwasitshiya sidabuke kakhulu okwenza sama kancane sikhumbula amadoda la. Kwafika isikhathi sobunzima bemali, lawe uyasazi ngabo 2002, lapho abanengi bathu bacina sebesiya eGoli abanye bathola imsebenzi phandle kwakoBulawayo. Mina ngaqinisela ngisebenza lamanye amaqembu kodwa singayidilizanga iSadalala Amajekete.
Ngikhuluma nje sesihlangene njalo njengeSadalala entsha ngomnyaka ka2010.
Nkosilathi: Utsho ukuthi lingenelisa ukuthokozisa uzulu njenge lakho elalikwenza kudala?
Dube: ISadalala eliyaziyo yiyo le esiyivuselelayo. Akutshintshanga lutho sizaphawula imidlalo yendulo lomculo sihlanganisa le-technology yakulenzi insuku. Singamalunga alitshumi lanhlanu khathesi. Sizakwenelisa ngenkani.
Nkosilathi: Kuzwakala livuka ekuseni lididizela emalokitshini, lilomdlalo omutsha na?
Dube: Kanti abantu basikhangele? Sivuka emadabukakusa siqonde enkundleni yeSalukazi eNjube laseNyathi eMpopoma ngoba siphezukwamalungiselelo womdlalo okuthiwa, Uhambo-The Journey, oqoqwa liqembu leMkhathi Theatre Works.
Yimi ngedwa kuSadalala engisebenza lomfowethu uMateso ongumqoqi eMkhathi. ISadalala yona ayikafuni ukulitshela ukuthi iphekani ngoba abalandeli bangasutha singakaphakululi. Kusele isikhathi esincinyane nje ukuthi siphenduke kumaRadio.
Nkosilathi:Wena ugxile ngaphi njalo uqondisani kuqembu lakho?
Dube: Ngiyingcitshi ekuculeni iAcapella yezokholo kanye lokutshaya isigubhu, ngitsho ingungu.Ngizibiza umqondisi weSadalala Amajekete ngoba ngenza umsebenzi wokukhokhela konke okwenzakalayo eqenjini, ukuhlela imisebenzi yethu inyanga ngenyanga kanye lokuqondisa imidlalo engiyilobayo.
Kwesinye isikhathi ngiyaloba imidlalo kanye lengoma.
Nkosilathi: Yini elikhuthaza ukuthi liphikelele ligidela abantu ligqoke amabhetshu? Abantu abalichothozi ngalokhu?
Dube: UNkulunkulu nguye owasiletha kulumhlaba ngakho nguye osikhuthazayo ukuthi sisebenzise amathalenta ethu ekukholisiseni abantu sibakhumbuza ngamasiko.
Bakhona abasolayo ukuthi kungani amadoda akhule kangaka egqoke amabhetshu ngoba benakanela ukuthi lokho kweziwa emaphandleni. Thina singaze sichothozwe asibuyeli emuva, sidla ngebhetshu sithokozise ngebhetshu. Nxa ungumdlali wesintu kumele uzitshele ukuthi iqhawe lifela ebuqhaweni balo, lami ngifela kwezemidlalo.
Nkosilathi: Njengoba usithi usukhulile uyindoda, uthethe na?
Dube: (uqala ngokuhleka) Yebo sengikhulile ngiyindoda elonkosikazi lomntwana oyedwa ongumfana.
Nkosilathi: Ungubaba njalo ungumdlali, ungathini ngokuziphatha kwamanye ama-artiste afana lawe ngokugcina umzimba?
Dube: Ubuze kuhle lapho. ISadalala siqoqe umkhankaso wokukhuthaza amadoda ukuthi ahambe ayesoka. Mina ngokwami ngingumsekeli omkhulu wohlelo lokusoka, ngingathanda ukuthi ngikhuthaze amanye ama-artiste ukuthi ancedise uzulu azwisise ngokusoka kwakulezi insuku.
Ngikhankasela lokhu ngoba sengilahlekelwe ngabafowethu ngenxa yomkhuhlane wengculazi. Abalandeli beSadalala labo ngibatshela ukuthi thina singabe-circumcision njalo sihlabela lathi imizimba yethu ihlanzekile.
Nkosilathi: Uwubona njani umumo wezemidlalo eZimbabwe?
Dube: Lo ngumbuzo ozahlala ubuzwa kodwa kungalungiswa lutho. Kuleli kuyafiwa ngoba abadlali abathokozisayo abakhangelwa njengabantu abasemsebenzini. Sithathelwa phansi ikakhulu lapha koBulawayo. Kungcono nxa ugida eHarare ngoba ngale kuyabhadalwa njalo ezamasiko ziyasekelwa. Angazi ukuthi koBulawayo kulani?
Khathesi sehluleka ukuqoqa imkhosi emkhulu ngoba asila sekelo oluvela kuhulumende ukuthi afake umthetho ozakwenza ukuthi abadlali baqakathekiswe njengezisebenzi.
Isimo esikhona yikuthi iBulawayo iyawa kwezamasiko ngenxa yokuthi uzulu usegxila kubomabonakude lakuma-DVD.
Konke lokhu kuyasincindezela, yikho sifuna uhulumende angenele. Siyathaba nje ukuthi sekwaba le-Culture Week kodwa kumele kube lokunengi okudonsa isizwe. Isizwe yisizwe ngamasiko.
Nkosilathi: Yini ongathi ikukhumbuza iSadalala yakudala, okwalenza lathandwa ngabantu?
Dube: Kunengi kodwa nxa ngixoxa labantu inengi lithi lahlasimuliswa ngumdlalo wethu ka-Radio 2 u- “Heyi wena!” Ingoma yomdlalo yiyo ehlanyisa abalandeli abasasikhumbula.
Leyo ngoma yayisithi: ( Uyacula): “yiSadalala madoda, bayacula bayagiya, bahamba laye yena umfoka kaChimwanza, baphuma khona emzini omkhulu weMakhandeni.”
Ingoma le ungaphuma khathesi ubhode endaweni zokuthokozisa uqalise ukukhuluma ngeSadalala Amajekete, uyezwa abalaziyo iqembu sebehlabela lingoma. Uyabona umayihlabela esizwa ubuhlungu bokukhumbula ubunandi bamachacho ethu.
Nkosilathi: Mazwi bani ongawaphakulela labo abalindele ukuzwa imidlalo emitsha yeSadalala Amajekete?
Dube: Ngithi uNkulunkulu abelani lonke. Lingalahli amasiko lanxa inengi lethu selikhonza enkonzweni ezabuya labelungu.
ISadalala Amajekete isivukile ngesivuvu, ngakho lindelani imidlalo yesintu elikade layicina emsakazweni lakundawo zokuzithokozisa. Kuzulu wakoBulawayo sibuza ukuthi sekutheni uMthwakazi engasalaleli umdumo wasemdulo esiwuphawulayo?
Siyabonga kubo bonke abathakazelela imidlalo yethu kanye labasekela ezamasiko ilizwe lonke jikelele.


 
Umthunywa

Archives

 
Umthunywa

Advertising Rates

 
Umthunywa

Classifieds

 
Umthunywa

Sunday News

   

Advanced Search

 
Umthunywa

 HomeNewsSportBusinessEntertainmentOpinion & AnalysisForeign