|
|
|
Isiko
NguPatisa Nyathi
Sesifikile njalo isikhathi seviki esiyibiza ngokuthi yi-Culture Week. Izindawo ezinengi kuzakuba kulemikhosi yokuthakazelela iviki yamasiko. Lathi ke lamhla sizake sikhangele yona indaba le esegudwini, indaba yamasiko.
Angazi iloba kambe siyalizwa yini ibala elithi isiko. Livele livelela ngaphi, livele lisitshoni? Thina singafunisela ukuthi lisuka esenzweni esithi “-sika”. Indlela esisika ngayo yilo phela isiko lethu. Umbuzo esingeke siwuphendule ngothi wona isiko leli litshoni, kumbe sithi yini esikwayo?
Lapho-ke siyagalula. Iqiniso yikuthi asazi njengabantu nxa bephendula ababakhulumisa ngemfa. Esikwejwayeleyo yikusikwa kophawu lwezinkomo. Abanye basika isikeyi, abanye basika ijodo , abanye basika inkonjane kuthi abanye basike umchachwa, njalo njalo.
Isiko leli (nanzelela ukuthi ubiza kuhle) lidinga khona ukwehlukanisa ukuthi lezi ngezikabani loba sithi umhlambi lo ngokabani. UMzizi uzakuthi ezakhe ngezilophawu lwejodo kuthi uSigadula athi yena ezakhe zisikwe isikeyi. Isiko loba uphawu luyaphawula, luyehlukanisa phakathi kwezinto ezifanayo.
Imihlambi yezinkomo ingabe iyafana nxa sikhangela imibala yezinkomo loba ukuma kwezimpondo zazo. KoSigadula kungabe kulamaklalati kanti lakoSikhwama akhona. UMzizi angaba lempemvu kanti yiso leo lakuNyovane. Ngokubona uphawu abelusi balakho ukwehlukanisa umhlambi kusiya ngabanini nkomo.
Izolo amabutho esaphuma ayezidla ayethumba abantwana besihlangu. Ukuze indoda yazi ukuthi abayo yibaphi yayisika uphawu kwabesihlangu sayo. Hatshi bekungasikwa indlebe kodwa bekusikwa imidwebo endaweni thize kwazakale ukuthi uMithiyabo usika imizila emibili emlenzeni wenxele.
Nxa intundu kaSobukhazi le isimdibi munye iphawulwa ngalo uphawu. Inkosi izakwethulelwa bonke abesihlangu kuthi ingwazi lazo ziphiwe abazo. Abanye abesihlangu bebephiwa amakhosikazi enkosi emizaneni etshiyeneyo.
Lebantwini yiso leso. Silamasiko atshiyeneyo asibalula kwabanye. Abanye abantu baqhaza indlebe bathi luphawu lwabo lonalolo. Abanye bakhumula amazinyo aphambili bathi luphawu lwabo lonalolo.
Ngamafitshane uphawu luyaphawula luyehlukanisa. Omunye angabona isiko labanye alweyise. Lokhu yikho okubi ngabantu. Akakho olelungelo lokuthi elakhe isiko lingcono kulelabanye. Uyabe ekuthatha ngaphi ukuthi athi olwakhe usiko lungcono?
Bakhona abasebenzisa ukwehlukana kwamasiko ukuze bacindezele abangasibamasiko abo. Isizwe esinsundu sagqilaziswa ngesimhlophe ngesizatho sokuthi imibala lamasiko kutshiyene. Izinkulungwanne lezinkulungwane zabansundu zathuthwa zisuka e-Afrika zisiwa eMelika ngoba abamhlophe bezibona bengcono kulomdaka onsundu.
Into esemqoka yikuthi sitshiyene yebo kodwa lokho akutsho ukuthi usekhona ongcono kulabanye. Singabantu sonke siyafana. Umhlaba singathi usunciphile ngoba abaseMelika siphilisana labo kanti futhi silokuhambelana okukhulu.
Nxa sithakazelela iviki yamasiko asikhumbuleni ukuthi asifanele ukuqakathekisa ukuwehlukana kwethu. Sifanele yebo sithakazelela ukutshiyana kwethu kodwa sazi ukuthi lokhu sikucinisa ngaphi.
Asingabi ngamagovu asebenzisa ukutshiyana kwamasiko ukuzesincitshe abangafani lathi ihwahwa leZimbabwe. Ihwahwa ngelethu sonke amaZimbabwe. Kodwa akhona amagovu athanda ukuhuquluza inotho yonke bazidlele bodwa. Laba ngababophela abanye ezigodweni baze babakhulule bona sebeqhuba ezibomvu gebhu.
Zinengi izimpi emhlabeni eziliwa ngoba abantu bezibona sengathi bona batshiyene labanye, kumbe balokholo olutshiyene lolwabanye. Banengi abafana lomntwana olophondo othathela abanye abantwana odoli babo. Kuthi nxa sebekhala bathokoze bathi lo ngumculo omnandi ezindlebeni zabo.
Asixwayeni imibono enje etshekileyo ehlukuluza ikhahlameze abanye abantu. Asithi nxasithokoza sazi ukuthi labanye labo balelungelo lokuthokoza njengathi. |
|
|